Za co odpowiada pielęgniarka w środowisku nauczania i wychowania? Po co wykonuje się testy przesiewowe w szkole? Jak można wykorzystać dane statystyczne ze szkolnych testów przesiewowych i czy mogą one służyć poprawie stanu zdrowia dzieci? Dlaczego do tej pory trudno było zdigitalizować medycynę szkolną i jak powinna wyglądać jej przyszłość? Czy wdrożenie Elektronicznego Systemu Medycyny Szkolnej jest potrzebne, a jeśli tak to dlaczego?

Zapraszamy do lektury.

Gabinet pielęgniarki szkolnej, to ważna część placówek oświatowych i osoba Pielęgniarki szkolnej jest potrzebna, aby dbać o zdrowie i bezpieczeństwo dzieci. Ale wielu z nas nie do końca rozumie jaka odpowiedzialność spoczywa na tej funkcji. Czy mogłaby Pani przybliżyć za co pielęgniarka szkolna odpowiada?

Medycyna szkolna jest częścią systemu ochrony zdrowia. Pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania zwana dalej pielęgniarką szkolną realizuje świadczenia zdrowotne w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą w szkole, zgodnie z umową na realizację tych świadczeń z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Świadczenia pielęgniarki szkolnej obejmują:

  1. wykonywanie i interpretowanie testów przesiewowych;
  2. kierowanie postępowaniem poprzesiewowym oraz sprawowanie opieki nad uczniami z dodatnimi wynikami testów;
  3. czynne poradnictwo dla uczniów z problemami zdrowotnymi;
  4. sprawowanie opieki nad uczniami z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością,
    w tym realizacja świadczeń pielęgniarskich wyłącznie na podstawie zlecenia lekarskiego i w porozumieniu z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, na którego liście świadczeniobiorców znajduje się uczeń, zabiegów i procedur leczniczych koniecznych do wykonania u ucznia w trakcie pobytu w szkole;
  5. udzielanie pomocy przedlekarskiej w przypadku nagłych zachorowań, urazów i zatruć;
  6. doradztwo dla dyrektora szkoły w sprawie warunków bezpieczeństwa uczniów, organizacji posiłków i warunków sanitarnych w szkole;
  7. edukacja w zakresie zdrowia jamy ustnej;
  8. prowadzenie u uczniów szkół podstawowych (klasy I-VI) znajdujących się na obszarach, gdzie poziom fluorków w wodzie pitnej nie przekracza wartości 1 mg/l, grupowej profilaktyki fluorkowej metodą nadzorowanego szczotkowania zębów preparatami fluorkowymi 6 razy w roku, w odstępach co 6 tygodni;
  9. udział w planowaniu, realizacji i ocenie edukacji zdrowotnej.

Pielęgniarka szkolna zapewnia dostępność do świadczeń w wymiarze czasu pracy proporcjonalnym do liczby uczniów objętych opieką, w zależności od typu szkoły (np. szkoły podstawowe, gimnazjum, szkoły specjalne, klasy sportowe). Jedna pielęgniarka obejmuje opieką około 880 – 1100 uczniów. Ze względu na występowanie w Polsce szkół z różną liczbą uczniów (np. do 200, 400), pielęgniarka może obejmować opieką dzieci w kilku szkołach.
Warunkiem zapewnienia profilaktycznej opieki nad uczniami jest stała współpraca pielęgniarki szkolnej z opiekunami prawnymi lub faktycznymi ucznia, pielęgniarką podstawowej opieki zdrowotnej, lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, położną podstawowej opieki, lekarzem dentystą, dyrektorem szkoły, radą pedagogiczną, psychologiem oraz organizacjami i instytucjami działającymi na rzecz dzieci i młodzieży.

Testy przesiewowe przeprowadzane w szkole są wystandaryzowanym badaniem. Po co się je wykonuje?

Wykonywanie testów przesiewowych u dzieci i młodzieży jest ważnym elementem profilaktyki drugorzędowej. Mają one na celu wykrywanie najczęstszych nie rozpoznanych dotąd chorób lub zaburzeń w rozwoju i stanie zdrowia w określonych grupach wieku, w których zaburzenia te najczęściej ujawniają się lub pogłębiają. Są to okresy w życiu dzieci, gdy można jeszcze odwrócić proces chorobowy lub zahamować tempo jego rozwoju.
W populacji dzieci i młodzieży w wieku szkolnym są wykonywane testy przesiewowe w kierunku wykrywania następujących zaburzeń:

  • rozwoju fizycznego,
  • narządu ruchu (w tym: bocznego skrzywienia kręgosłupa, nadmiernej kifozy piersiowej, zniekształceń statycznych kończyn dolnych),
  • narządu wzroku (w tym: zeza, nieprawidłowej ostrości wzroku oraz zaburzeń widzenia barw),
  • narządu słuchu,
  • wad wymowy,
  • podwyższonego ciśnienia tętniczego krwi.

Rodzaje testów przesiewowych i warunki ich realizacji określa szczegółowo rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r., w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Należy podkreślić, iż badania u dzieci do 16 roku życia są wykonywane w obecności opiekunów prawnych lub faktycznych.

Jak można wykorzystać dane statystyczne z testów przesiewowych? Czy mogą one służyć poprawie stanu zdrowia dzieci?

Testy przesiewowe umożliwiają rozpoznawanie zagrożeń dla zdrowia ucznia, pomagają w ustaleniu czynników ryzyka i stanowią podstawę do wdrożenia działań w kierunku ich eliminowania poprzez udzielanie uczniowi, rodzicom lub opiekunom zaleceń oraz porad w zakresie modyfikacji zachowań zdrowotnych, zaplanowania dalszej opieki pielęgniarskiej nad uczniem z zaburzeniami w stanie zdrowia i rozwoju, tym samym zapewnienia właściwej opieki nad dzieckiem. Bardzo ważnym elementem w pracy pielęgniarki szkolnej jest kierowanie postępowaniem poprzesiewowym, dlatego pielęgniarka powinna mieć możliwość wystawiania skierowań także do poradni dermatologicznej, okulistycznej i rehabilitacyjnej. Analiza wyników testów przesiewowych stanowi podstawę do opracowywania profilaktycznych programów zdrowotnych realizowanych w danej szkole, a także w skali mikro i makro regionu.

Czy wdrożenie Elektronicznego Systemu Medycyny Szkolnej jest potrzebne, a jeśli tak to dlaczego?

Pielęgniarka szkolna w realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami współpracuje z innymi świadczeniodawcami wykonującymi określone świadczenia zdrowotne na rzecz tych dzieci. Wprowadzenie jednolitego systemu informatycznego dla świadczeniodawców, w którym widoczne będą świadczenia realizowane u ucznia, pozwoli na monitorowanie, a w konsekwencji na znaczną poprawę jakości tej opieki. Dzięki ułatwionemu przepływowi informacji pomiędzy świadczeniodawcami, pielęgniarka będzie mogła dysponować dodatkowymi informacjami o stanie zdrowia uczniów, np. wykonania profilaktycznego badania lekarskiego, szczepień ochronnych, czy zaleceń lekarskich po wizytach kontrolnych u lekarzy specjalistów. System ESMS umożliwi prowadzenie bieżącej sprawozdawczości do Narodowego Funduszu Zdrowia oraz przekazywanie danych statystycznych w ramach programu badań statystycznych statystyki publicznej.

Dlaczego do tej pory trudno było zdigitalizować medycynę szkolną?

Digitalizacja medycyny szkolnej jest problemem bardzo złożonym. Przede wszystkim należy przypomnieć, iż do 31 grudnia 2018 roku dokumentacja medyczna może być prowadzona w formie papierowej. Dopiero wprowadzenie obowiązku elektronicznej dokumentacji medycznej z dniem 1 stycznia 2019 roku pozwoli na prowadzenie tej dokumentacji w formie elektronicznej przez lekarza obejmującego opieką profilaktyczną uczniów, czyli lekarza POZ oraz pielęgniarkę szkolną.

Jaką chciałaby Pani Prezes przyszłość dla medycyny szkolnej?

Należy podkreślić, że przyszłość medycyny szkolnej to przyszłość dzieci i młodzieży, a w konsekwencji społeczeństwa polskiego. Należy podjąć wszelkie działania w celu utrzymania opieki pielęgniarskiej nad dziećmi i młodzieżą w szkołach. Optymalnym rozwiązaniem byłoby zapewnienie dostępności do profilaktycznej opieki pielęgniarki szkolnej w każdej szkole zgodnie z planem zajęć lekcyjnych uczniów, od poniedziałku do piątku. Obecnie pielęgniarka jest w szkole w wymiarze godzin proporcjonalnym do liczby uczniów, np. w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach, w których liczba uczniów nie przekracza 250 osób dopuszcza się dostępność pielęgniarki w szkole, nie mniej niż jeden raz w tygodniu i nie mniej niż 4 godziny dziennie.
Należy przypomnieć, iż na terenie kraju znajdują się szkoły, w których nie utworzono gabinetów profilaktyki i pomocy przedlekarskiej, co oznacza, iż nie stworzono odpowiednich warunków pracy dla pielęgniarki szkolnej, umożliwiających zachowanie intymności, prywatności i bezpieczeństwa uczniom oraz zabezpieczenia ich dokumentacji medycznej.
Ponadto niezmiernie ważne jest zwiększenie środków finansowych na opiekę profilaktyczną nad uczniami szczególnie w szkołach specjalnych, w klasach integracyjnych.

Zofia Małas
Prezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych

Kategorie: Aktualności